|
Governu Timor-Leste loke konsultasaun publiku kona ba Fundu
Petroleum, 18 Outubru 2004
Governu Timor-Leste ohin hahu'u periodu konsultasaun publiku
kona ba oin sa' establese Fundu Petroleum ba Timor-Leste. Papel
baziku prepara tiha ona hodi fo ba publiku atu debate.
Primeiru-Ministru Mari Alkatiri hateten katak: "Ita nia
hakarak mak Fundu Petroleum hanesan instrumentu ida ba jestaun
rekursu Petroleum Timor-Leste nian hodi benefisia ohin loron no
ba futuru generasaun nian.".
"Ho ekperiensia ho nasaun seseluk hatudu katak riku soin
petroleum bele sai malisan a'at do ke malisan diak. Hodi ida ne'e
oin sa Timor-Leste bele maneija didiak rekurusu petroleum nian,
ida ne'e importante hodi informa ba povu didiak no hateten katak
ita bele establese stratejia ne'ebe ema hotu bele aseita se bele."
Konsultasaun Publika diskuti kona ba establese instrumentu hodi
rai Fundu Petroleum . Proposal Fundu Petroleum hari'i iha Norvegia
no esperiensia ne'ebe susessu teb-tebes maibe aumenta tan tranparensia
no prinsipal ba informasaun. Ida ne'e refere ba modelu "Norway
Plus" nian.
Diskusaun ida ne'e mos sei diskuti kona ba ida ne'e , maibe keta-ketak,
liu-liu kona ba regulamentu oin sa' atu rai osan. Governu adapta
regulametu rai osan ne'ebe konstante ba riku soin Petroleum nia
valor. Liu tiha termus mediu, regulamentu ida ne'e sei aumenta
ba despeza governu nia nivel ohin loron.
Primeiru-Ministru Alkatiri hateten katak : "Aumenta despesa
tenki uza ho ulun hodi investe ba servisu governu no infrastrutura
, ne'ebe bele aumenta ekonomia ne'ebe forte no kontribui hodi
hamenus kiak. Lei ida ne'e sei rai osan no sufisiente finanseiru
hodi depozita iha Fundu Petroleum hodi nune'e tinan ikus mai ita
bele manten despeza ho nivel hanesan.."
Ofisiais Governu nian sei halo konsultasaun publiku iha distritus
inklui kapital Dili, semana oin mai. Primeiru-Ministru Alkatiri
hateten tan katak: "Ita fo korajen ba povu Timor-leste hotu-hotu
no organizasaun hotu-hotu ne'ebe iha interese ba diskusaun ida
ne'e kona Fundu Petroleum no fo komentu ne'ebe konstruktiva kona
isue ne'ebe atu foti."
Bazea ba konsultasaun publiku ida ne'e Governu Timor-Leste hakarak
lao ba oin hodi draft lei kona ba Fundu Petroleum no ba konsultasaun
publiku iha tinan oin mai. Sujeita ida ne'e hodi aprova husi parlamentu
no promulga husi prezidente, Fundu Petroleum bele hahu'u husi
loron 1 jullu 2005, ne'ebe hahu'u husi 2005-2006 ba anu fiskal.
Iha komentu ruma ne'ebe iha relasiona ba isu ida ne'e no ba diskusaun
bele hato'o antes loron 30 Novembru 2004 ba Ministeriu Planeamentu
no Finansa.
Hakarak husu kona ba Fundu Petroleum no konsultasaun publiku,
bele kontaktu Mr Cristino Gusmao, Macroeconomics Unit, Ministry
of Planning and Finance (cgusmao@mopf.gov.tp) or tel +670 723
0127).
DOKUMENTU
DISKUSAUN NIAN BA KONSULTA PÚBLIKA
|