|
Situasaun Timor-Leste nian sai fali normal, 9 fulan Maiu
tinan 2006
Primeiru-Ministru, Mari Alkatiri, fó sai iha tersa-feira
ne'e, loron 9 fulan Maiu, iha konferénsia imprenza, katak
" moris iha Timor-Leste nia laran tomak sai normal hikas
fali". Hodi haré ba serbisu hirak públiku nian
funsiona hikas fali ona no órgaun soberania nian sira hanesan
( Presidente Repúblika, Parlamentu Nasional, Governu no
Tribunal ) kontinua hala'o hikas fali sira ninia funsaun tomak,
maka xefe Exekutivu hateten katak "Estadu tomak funsiona
fali ona".
Hamaluk ho ministra Estadu Administrasaun Estatal, Ana Pessoa,
no ministru iha Presidénsia Konsellu Ministru, Antoninho
Bianco, no ministru Traballu no Reinsersaun Komunitária,
Arsénio Bano, Primeiru-Ministru explika mos katak, liu
tiha akontesimentu loron 28 fulan Abril ne'ebé halo pupolasaun
iha capital laran taridu, hodi halo ema atus ba atus mak sés-an
hosi Díli, situasaun oras ne'e daudaun hakmatek ona iha
rai laran tomak.
Iha Gleno, distritu Ermera, ne'ebe gabinete hosi sekretáriu
Estadu ba Koordenasaun Rejiaun III (Díli, Aileu no Ermera),
Egídio de Jesus horseik jovens hamutuk atus resin serka
durante horas balun nia laran, Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL)
maka kontrola situasaun. Operasaun ordem nian, hala'o horseik
hosi PNTL, ne'ebe tama mos elementus hosi Unidade Intervensaun
Rápida no Unidade Rezerva hosi Polisia, ne'ebe halo mate
ejente Polisia ida mate, halo kanek todan ema ida no kanek kaman
ema ida. Ema 70 resin kaer tiha atu hodi halo interrogatóriu.
Xefe Exekutivu hateten sei hola medidas ba prevensaun iha Liquiçá,
tamba iha rumores hateten sei iha tentativa ida hanesan iha Gleno.
Iha Aileu ne'ebe ema barak halai ba iha nebá no membrus
balun hosi Polisia Militar ne'ebe sai hosi Díli la iha
problema.
Marí Alkatiri fó hanoin mós sorumutuk liu
tiha ona iha Maliana Governu no eis-militar sira 42 mak integra
iha grupu naran iha tiha ona iha "petisionáriu sira"
atu haksesuk oinsá apoiu umanitáriu no reintegrasaun
iha sira nia komunidade rasik.
Governu nia preokupasaun liu-liu mak, konforme tuir esplikasaun
Primeiru-Ministru, dadaun ne'e ba-liu situasaun pániku
ba populasaun, kria liu-liu kondisoens ba ema sira fila hikas
ba sira nia uma ida-idak. Xefe Ezekutivu apela hikas fali ba militar
sira no elementu PNTL sira mak hamutuk tiha ona ho "petisionáriu
sira" atu " hateten labele kontinua uza kilat".
Problema lolós verifika tiha ona mak " ema ne'ebé
infiltra tiha ona iha grupu 'petisionáriu sira' no mak
halo reklamasoens polítikas no anti-demokrátias".
Marí Alkatiri fo hanoin tiha ona mak "alternánsia
demokrátika halo liu hosi eleisoens no la'os ho golpe",
situasaun halo moris lós ne'ebé loron hirak liu-ba
iha Timor-Leste hanesan tentativa golpe Estadu constitusional,
obzetivu ne'e hakarak blokeia instituisoens sira, buka forma oinsá
atu labele funsiona, hakarak obriga Prezidente Repúblika
atu disolve Parlamentu Nasional, oinsá provoka atu hamonu
Governu.
Hodi haka'as an atu hodi koalia kona-ba autoridade Estadu nian,
mak Primeiru-Ministru konsidera nafatin katak Governu sei hatudu
nafatin toleránsia, ne'ebé hatudu exemplo kona-ba
reposisaun ordem iha Gleno, ne'ebé la halo tiro nem ida
hasoru ema sira ne'ebé halo desordeiru, maibe hato'o katak
vontade Exekutivu nian atu halakon tiha violénsia.
Kona-bá possibilidade atu simu tulun internasional hodi
tau ikas fali ordem no lei iha rai laran, liu-liu hanesan Austrália,
Primeiru-Ministru hatan katak: "Ami sei iha kapasidade atu
kontrola situasaun, karik mak ami la konsegue tau ordem no lei
mak sei simu tulun hosi ita nia belum sira."
|