Bem Vindo Primeiru Ministru Mari Alkatiri Governo Timor-Leste Komunikados Imprensa nian Plano ba Desenvolvimento Nasional

 


FILA FALI BA ÍNDISE KOMUNIKADOS IMPRENSA NIAN

Ensinu esperimentasaun agráriu hanesan investimentu ba futuru timor, 31 fulan Marsu tinan 2007

Investimentu rekuperasaun Escola Técnika Agrìcola Natarbora (ETAN) hadia kualidade diak liu tan ba alunus 132 no profesores 38 nia vida no kondisaun. Agora, prioridade Governu nian mak, atu estimula integrasaun aktividade eskola nian ba dezenvolvimentu Natarbora no suku viziñu sira.

"Hau fó parabéns ba alunus no profesores iha eskola née, maski sei halo dadauk hela sira nia eskola nia rekonstrusaun", hateten Ministru Koordenador Governu no vice-Primeiru Ministru, Eng. Estanislau da Silva.

"Hau uluk mai née, seidauk mós tóo tinan ida, hau haré alunus sira seidauk iha hela fatin. Sira rasik téin sira ninian hahan. Ohin, iha razaun duni atu hetan orgulha iha sira nia eskola", hateten Eng. Estanislau da Silva.

Rekuperasaun ETAN integra programa investimentu Governu nian atu hadia kualidade téknika no Rekursu Humanu iha Agrikultura.

Centro Experimentasaun Agrária Betanu (CEAB) projektu ida mós, nebé haláo besik nebá, ho razaun ida nebé hanesan, hetan selesaun prioritariu investimentu nian, nebé destina atu dezenvolve apoiu tékniku ba agrikultor sira.

Infra-estrutura rua née hakarak kontribui hodi aselera dezenvolvimentu iha fatin nebá, ho forma sustentada. Iha orsamentu oin mai, projektu rua née, ETAN no CEAB, nebé mós iha preparasaun diak, sei hetan reforsu finanseiru ida.

Iha kazu ETAN nian, sei iha investimentu makáas iha dezenvolvimentu produsaun agro-pekuáriu ba eskola nian rasik, atu hamosu kondisaun hodi hetan reseita rasik nebé diak.

"Kondisaun eskola nian hetan previlejiu. Dezafiu nebé hau fó maka oinsá eskola née aproveita rai hektares 120 née, hodi partisipa no estimula dezenvolvimentu ekonòmiku lokal", hateten vice-Primeiro Ministro.

"Produsaun interna eskola nian sei fó benefisíu ba prosesu ensinu no aprendizajen, no sei kontribui atu dinamiza ekonomia lokal. Née maka komunidade edukativa lubun ida nebé manan, tamba sira hakarak hahú ", nia hateten

Wainhira presiza buat ruma, ema iha tendensia hodi hateten: governu teinki, teinki, teinki. Nunée hau propõen, atu eskola kontribui ho nia hanoin ka inisiativa, atu halo reseitas no dezenvolve nia projektu edukativu rasik, nebé adapta ho kondisaun lokal, no labele depende liu ka beibeik ba governu", deklara liu tan.

Finansiamentu inisial, nebé presija atu hahú halo produsaun interna, hanesan kombustível ka ekipamentus, governu mak sei assegura.

Sei aforsa liu tan kualidadi tuir pedagogia. Iha tempu badak, Governu sei haruka proposta ida kona ba revizaun kurrikula nian, atu husu konsulta ba tekniku no professor sira.

"Ita sei reforsa ita nia ensinu nia kualidade sientifika no teknika nian. Ba kazu ensinu agrikola, revizaun kurrikula née fó prioridade ba ensinu experimental no reforsa ba nia konteúdu sientifiku sira, ho mós ba matematika", deklara Vise-Primeiru Ministro.

Sei mós prevê atu hanorin tan lian oin-oin, ho mós lian inglês. Kona ba lian português, vice-primeiru ministru assegura katak, tinan eskolar oin mai, sei iha professor português nain rua nebé sei fó sira nia kontribuisaun atu hanorin no hela hamutuk ho sira iha ETAN.

"Reforma kurrikula nian indispensável tebes. Ita teinki haktuir lalais ezemplu diak husi nasaun viziñu. Integrasaun Timor-Leste ba ekonomia rejional sei fó dezafiu boot ba ita nia alunus sira, tamba née eskola teknika agrikola sira teinki prepara ona dadaun sira atu hasoru dezafiu née', tuir Eng. Estanislau da Silva hateten.

Hanesan mós prioridade ida ba CEAB maka haláo modernizasaun nebé presija atu bele integra iha ekonomia rejional. Hamutuk ho projectu selu-seluk, ita nia tekniku sira husi Sentru buka atu dezenvolve valor nutritivu aifarina nian nebé diak.

Agora dadaun, Sentru Betano dezenvolve ho diak batar ida nia variedade nebé tahan tempu bailoron.

"Sira nia rezultadu diak no pozitivu tebes. Batar sira née bele tahan ho diak ba tempu wainhira udan mai atrazadu, no la haré ba mudansa klima nian, ita sei bele silu batar nafatin iha nia tempu silu batar nian.", hatutan tan Engº Estanislau da Silva.
Tekniku husi CEAB, sira mós prepara dadauk atu fó apoiu ba agrikultor sira nebé husu kona ba kuda aihan oin-oin iha natar ka tóos iha Karauúlun, nebé iha kondisaun diak atu kuda háre, hó mós halo tóos hodi kuda soja no foremungu.

Sentru née sei halo no hadia hela instalasaun foun atu halo armazén hodi rai fini, laboratóriu, apoiu administrativu no mós hela fatin ba tékniku sira nebé hela iha nebá.

"Estrutura apoiu tekniku no estrutura ensinu nian, sei liu husi dezenvolvimentu necessariu ida. Rendimentu boot nebé agrikutor sira hetan dadauk, sei rekere liu tan adoptasaun ba processu modernu produsaun nian no exije teknika ida diak liu", deklara Ministru Koordenador Governu nian.

"Ezemplu, Natarbora iha potensia boot tebes e bele sai eskola superior agrária nian, bele ho nível hanesan Bacharelato. Maibé, ita teinki prepara kondisaun teknika no sientífika nebé diak atu harí eskola née", haktuir.

Iha projectu ida Governu nian servisu hamutuk ho parceria ba Suku Fatuberliu, foin dadaun née, kria tiha ona programa integrasaun ba merkadu servisu nian ba joven graduadu sira husi eskola Natarbora,

Dezenvolvimentu área agrikola Betano nian, sei inklui mós motivasaun hodi hametin joven sira ba agrikultura, nebé parte balun sei mai husi eskola tolu teknika agrikola Timor-Leste nian.

"Laós deit atu kria empregu. Maibé trata mós atu kria kondisaun atu jerasaun foun bele fó buat diak nebé sira iha, ba dezenvolvimentu Timor-Leste", hateten tan.


© 2004, eventuation. Direitus hotu hotu rezervadu.