|
Ensinu esperimentasaun agráriu hanesan investimentu
ba futuru timor, 31 fulan Marsu tinan 2007
Investimentu rekuperasaun Escola Técnika Agrìcola
Natarbora (ETAN) hadia kualidade diak liu tan ba alunus 132 no
profesores 38 nia vida no kondisaun. Agora, prioridade Governu
nian mak, atu estimula integrasaun aktividade eskola nian ba dezenvolvimentu
Natarbora no suku viziñu sira.
"Hau fó parabéns ba alunus no profesores iha
eskola née, maski sei halo dadauk hela sira nia eskola
nia rekonstrusaun", hateten Ministru Koordenador Governu
no vice-Primeiru Ministru, Eng. Estanislau da Silva.
"Hau uluk mai née, seidauk mós tóo
tinan ida, hau haré alunus sira seidauk iha hela fatin.
Sira rasik téin sira ninian hahan. Ohin, iha razaun duni
atu hetan orgulha iha sira nia eskola", hateten Eng. Estanislau
da Silva.
Rekuperasaun ETAN integra programa investimentu Governu nian
atu hadia kualidade téknika no Rekursu Humanu iha Agrikultura.
Centro Experimentasaun Agrária Betanu (CEAB) projektu
ida mós, nebé haláo besik nebá, ho
razaun ida nebé hanesan, hetan selesaun prioritariu investimentu
nian, nebé destina atu dezenvolve apoiu tékniku
ba agrikultor sira.
Infra-estrutura rua née hakarak kontribui hodi aselera
dezenvolvimentu iha fatin nebá, ho forma sustentada. Iha
orsamentu oin mai, projektu rua née, ETAN no CEAB, nebé
mós iha preparasaun diak, sei hetan reforsu finanseiru
ida.
Iha kazu ETAN nian, sei iha investimentu makáas iha dezenvolvimentu
produsaun agro-pekuáriu ba eskola nian rasik, atu hamosu
kondisaun hodi hetan reseita rasik nebé diak.
"Kondisaun eskola nian hetan previlejiu. Dezafiu nebé
hau fó maka oinsá eskola née aproveita rai
hektares 120 née, hodi partisipa no estimula dezenvolvimentu
ekonòmiku lokal", hateten vice-Primeiro Ministro.
"Produsaun interna eskola nian sei fó benefisíu
ba prosesu ensinu no aprendizajen, no sei kontribui atu dinamiza
ekonomia lokal. Née maka komunidade edukativa lubun ida
nebé manan, tamba sira hakarak hahú ", nia
hateten
Wainhira presiza buat ruma, ema iha tendensia hodi hateten: governu
teinki, teinki, teinki. Nunée hau propõen, atu eskola
kontribui ho nia hanoin ka inisiativa, atu halo reseitas no dezenvolve
nia projektu edukativu rasik, nebé adapta ho kondisaun
lokal, no labele depende liu ka beibeik ba governu", deklara
liu tan.
Finansiamentu inisial, nebé presija atu hahú halo
produsaun interna, hanesan kombustível ka ekipamentus,
governu mak sei assegura.
Sei aforsa liu tan kualidadi tuir pedagogia. Iha tempu badak,
Governu sei haruka proposta ida kona ba revizaun kurrikula nian,
atu husu konsulta ba tekniku no professor sira.
"Ita sei reforsa ita nia ensinu nia kualidade sientifika
no teknika nian. Ba kazu ensinu agrikola, revizaun kurrikula née
fó prioridade ba ensinu experimental no reforsa ba nia
konteúdu sientifiku sira, ho mós ba matematika",
deklara Vise-Primeiru Ministro.
Sei mós prevê atu hanorin tan lian oin-oin, ho mós
lian inglês. Kona ba lian português, vice-primeiru
ministru assegura katak, tinan eskolar oin mai, sei iha professor
português nain rua nebé sei fó sira nia kontribuisaun
atu hanorin no hela hamutuk ho sira iha ETAN.
"Reforma kurrikula nian indispensável tebes. Ita
teinki haktuir lalais ezemplu diak husi nasaun viziñu.
Integrasaun Timor-Leste ba ekonomia rejional sei fó dezafiu
boot ba ita nia alunus sira, tamba née eskola teknika agrikola
sira teinki prepara ona dadaun sira atu hasoru dezafiu née',
tuir Eng. Estanislau da Silva hateten.
Hanesan mós prioridade ida ba CEAB maka haláo modernizasaun
nebé presija atu bele integra iha ekonomia rejional. Hamutuk
ho projectu selu-seluk, ita nia tekniku sira husi Sentru buka
atu dezenvolve valor nutritivu aifarina nian nebé diak.
Agora dadaun, Sentru Betano dezenvolve ho diak batar ida nia
variedade nebé tahan tempu bailoron.
"Sira nia rezultadu diak no pozitivu tebes. Batar sira née
bele tahan ho diak ba tempu wainhira udan mai atrazadu, no la
haré ba mudansa klima nian, ita sei bele silu batar nafatin
iha nia tempu silu batar nian.", hatutan tan Engº Estanislau
da Silva.
Tekniku husi CEAB, sira mós prepara dadauk atu fó
apoiu ba agrikultor sira nebé husu kona ba kuda aihan oin-oin
iha natar ka tóos iha Karauúlun, nebé iha
kondisaun diak atu kuda háre, hó mós halo
tóos hodi kuda soja no foremungu.
Sentru née sei halo no hadia hela instalasaun foun atu
halo armazén hodi rai fini, laboratóriu, apoiu administrativu
no mós hela fatin ba tékniku sira nebé hela
iha nebá.
"Estrutura apoiu tekniku no estrutura ensinu nian, sei liu
husi dezenvolvimentu necessariu ida. Rendimentu boot nebé
agrikutor sira hetan dadauk, sei rekere liu tan adoptasaun ba
processu modernu produsaun nian no exije teknika ida diak liu",
deklara Ministru Koordenador Governu nian.
"Ezemplu, Natarbora iha potensia boot tebes e bele sai eskola
superior agrária nian, bele ho nível hanesan Bacharelato.
Maibé, ita teinki prepara kondisaun teknika no sientífika
nebé diak atu harí eskola née", haktuir.
Iha projectu ida Governu nian servisu hamutuk ho parceria ba
Suku Fatuberliu, foin dadaun née, kria tiha ona programa
integrasaun ba merkadu servisu nian ba joven graduadu sira husi
eskola Natarbora,
Dezenvolvimentu área agrikola Betano nian, sei inklui
mós motivasaun hodi hametin joven sira ba agrikultura,
nebé parte balun sei mai husi eskola tolu teknika agrikola
Timor-Leste nian.
"Laós deit atu kria empregu. Maibé trata mós
atu kria kondisaun atu jerasaun foun bele fó buat diak
nebé sira iha, ba dezenvolvimentu Timor-Leste", hateten
tan.
|